Alberobello było jednym z tych miejsc w Apulii, które koniecznie chciałem zobaczyć z aparatem. Charakterystyczne białe domy ze stożkowymi dachami znałem już z fotografii, jednak spacer pomiędzy nimi pozwala dostrzec znacznie więcej niż na popularnych pocztówkowych ujęciach. Wąskie uliczki, wapienne ściany, kamienne dachy i powtarzające się geometryczne kształty tworzą niezwykłą architekturę, jakiej trudno szukać gdzie indziej we Włoszech.

Na fotografowanie wybrałem poranek. W przypadku Alberobello ma to szczególne znaczenie. Miasteczko przyciąga ogromną liczbę turystów, a w ciągu dnia jego najpopularniejsze uliczki potrafią być naprawdę zatłoczone. Wczesne godziny pozwalają spokojniej spacerować, przyglądać się detalom i szukać kadrów bez ciągłego czekania, aż ktoś wyjdzie z fotografowanej przestrzeni.

Tym razem miałem ze sobą zarówno smartfon, jak i Nikona D750 z teleobiektywem Sigma 70–200 mm. Dzięki temu mogłem fotografować Alberobello na dwa zupełnie różne sposoby — z bliska, spacerując pomiędzy domami, oraz z większej odległości, skupiając się na charakterystycznej panoramie kamiennych dachów.

Trulli. Architektura, która przetrwała wieki

Historia Alberobello jest nierozerwalnie związana z trulli, niewielkimi budynkami wznoszonymi z miejscowego wapienia. Ich najbardziej charakterystycznym elementem są stożkowe dachy, układane z płaskich kamiennych płyt bez użycia zaprawy murarskiej. Technika suchego muru ma w tej części basenu Morza Śródziemnego tradycję sięgającą tysięcy lat.

Pierwsze zabudowania na terenach dzisiejszego Alberobello powstawały już w średniowieczu. Z czasem niewielkie skupiska domów przekształciły się w większą osadę, rozwijającą się pod władzą hrabiów Conversano. Według popularnego przekazu możliwość stosunkowo łatwego rozbierania konstrukcji miała również znaczenie podatkowe. Władcy feudalni mogli unikać części obowiązków związanych z trwałą zabudową, a mieszkańcy wznosili swoje domy z materiału dostępnego niemal na miejscu.

W 1797 roku Alberobello otrzymało od króla Ferdynanda IV status miasta królewskiego, uwalniając się od władzy feudalnej. Z czasem tradycyjne budownictwo zaczęło ustępować nowszym rozwiązaniom, jednak duża część dawnej zabudowy przetrwała.

W 1996 roku trulli w Alberobello zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dziś w historycznych dzielnicach zachowało się ponad 1500 takich budowli.

Warto przyjrzeć się im z bliska. Kamienne płyty na dachach zachodzą na siebie, tworząc charakterystyczną strukturę, a na ich szczytach często znajdują się dekoracyjne zwieńczenia. Na niektórych dachach można również zobaczyć symbole malowane białą farbą, między innymi krzyże i znaki o znaczeniu religijnym lub symbolicznym.

Między bielą ścian a błękitem nieba

Alberobello to przede wszystkim niezwykła gra światła i architektury. Intensywnie białe ściany kontrastują z grafitowymi dachami, a całość dopełnia błękit południowego nieba. W słoneczny dzień te trzy elementy niemal całkowicie dominują w krajobrazie miasteczka.

Wystarczy jednak zejść z głównej uliczki, żeby pojawiły się kolejne kolory. Zielone okiennice, kwiaty w glinianych donicach, roślinność wspinająca się po ścianach i stare drzwi wprowadzają do tej dość surowej architektury odrobinę codzienności. To właśnie takie szczegóły sprawiają, że Alberobello nie jest wyłącznie zbiorem niezwykłych zabytków, ale również miejscem, w którym nadal toczy się normalne życie.

Historyczna zabudowa skupia się przede wszystkim w dwóch dzielnicach: Rione Monti oraz Rione Aia Piccola. Pierwsza jest bardziej turystyczna, z licznymi sklepikami, restauracjami i punktami widokowymi. Druga zachowała spokojniejszy, mieszkalny charakter. Warto mieć tę różnicę na uwadze, szczególnie gdy zależy nam na fotografowaniu uliczek, a nie tylko najbardziej rozpoznawalnych widoków.

Spacerując między trulli, starałem się szukać nie tylko całych budynków, ale również fragmentów architektury. Czasami wystarczał układ kilku dachów, cień padający na ścianę albo niewielki dziedziniec, żeby znaleźć interesującą kompozycję.

Kościół św. Antoniego. Trullo w zupełnie innej skali

Jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w Alberobello jest kościół św. Antoniego Padewskiego, czyli Chiesa di Sant’Antonio da Padova, położony w górnej części dzielnicy Rione Monti.

Świątynia powstała w 1927 roku, a jej architekturę świadomie nawiązano do tradycyjnych trulli. Projekt przygotował Martino De Leonardis, natomiast sama budowa trwała zaledwie kilkanaście miesięcy. Kościół otwarto dla wiernych 13 czerwca 1927 roku, w dzień św. Antoniego.

Bryła świątyni wyróżnia się na tle niewielkich domów. Jej centralną część przykrywa ogromny stożkowy dach, a całość uzupełniają mniejsze stożki i dzwonnica. W odróżnieniu od typowych trulli, które służyły jako domy mieszkalne lub zabudowania gospodarcze, tutaj tę samą formę architektoniczną wykorzystano do stworzenia znacznie większej przestrzeni sakralnej.

Równie interesujące jest wnętrze. Kościół zbudowano na planie krzyża greckiego, a wysoko nad nawą wznosi się charakterystyczna kopuła. Jasne kamienne powierzchnie i sklepienia tworzą zupełnie inny obraz niż ciasne uliczki znajdujące się na zewnątrz.

Podczas fotografowania wnętrza szczególnie przydaje się szeroki kąt, który pozwala objąć zarówno sklepienie, jak i część wystroju świątyni. Warto też skierować aparat ku górze — dopiero z tej perspektywy widać niezwykłą konstrukcję budynku.

Alberobello przez 70–200 mm

Choć Alberobello kojarzy się przede wszystkim z fotografowaniem wąskich uliczek, bardzo ciekawym doświadczeniem okazało się również wykorzystanie długiej ogniskowej. Nikon D750 z Sigmą 70–200 mm pozwolił mi spojrzeć na miasteczko w zupełnie inny sposób.

Z punktów widokowych można obserwować dziesiątki, a nawet setki charakterystycznych stożkowych dachów. Fotografując szerokim kątem, pokazujemy przede wszystkim rozległość panoramy, jednak teleobiektyw pozwala skupić się na jej poszczególnych fragmentach.

Dłuższa ogniskowa daje efekt wizualnego zagęszczenia planów. Dachy znajdujące się w różnej odległości zaczynają tworzyć niemal jednolitą strukturę, a powtarzalność ich kształtów staje się głównym elementem kompozycji.

Podczas fotografowania takich widoków warto poszukać pojedynczego elementu, który przełamie monotonię. Może to być biały komin, drzewo, wyższy budynek lub dach oznaczony charakterystycznym symbolem.

Teleobiektyw pozwala także wyeliminować z kadru elementy, które przy szerokiej ogniskowej mogłyby odciągać uwagę od najważniejszej części fotografii. W Alberobello szczególnie dobrze sprawdza się to podczas fotografowania zabudowy z góry.

Jak fotografować Alberobello? Kilka wskazówek

Najważniejsza jest pora dnia. Wczesny poranek daje zdecydowanie większą swobodę poruszania się po miasteczku i fotografowania popularnych uliczek. W sezonie turystycznym już kilka godzin później te same miejsca potrafią wyglądać zupełnie inaczej.

Drugim wyzwaniem jest światło. Białe wapienne ściany bardzo mocno odbijają promienie słoneczne, podczas gdy wąskie przejścia między budynkami często pozostają w głębokim cieniu. Różnice jasności potrafią być naprawdę duże, dlatego warto kontrolować ekspozycję i zwracać szczególną uwagę na zachowanie szczegółów w jasnych partiach fotografii.

Dobrym rozwiązaniem jest fotografowanie w formacie RAW, który daje większą swobodę podczas późniejszej obróbki. Przy tego typu architekturze szczególnie ważne jest zachowanie faktury białych ścian i kamiennych dachów, zamiast sprowadzania ich do jednolitych, pozbawionych szczegółów powierzchni.

Pomocny może być także filtr polaryzacyjny. Pozwala ograniczyć część odbić i przy odpowiednim ustawieniu podkreślić kontrast między błękitem nieba a bielą zabudowy. Trzeba jednak uważać podczas fotografowania bardzo szerokim kątem, ponieważ efekt polaryzacji może być nierównomierny na całej powierzchni nieba.

Warto również zmieniać perspektywę. Alberobello oferuje znacznie więcej niż najbardziej popularne panoramy. Czasem ciekawszy kadr można znaleźć w bocznej uliczce, fotografując kilka dachów z niewielkiej odległości, innym razem dopiero spojrzenie z góry pozwala zobaczyć niezwykłą powtarzalność tutejszej architektury.

Nie trzeba też ograniczać się do jednego rodzaju sprzętu. Smartfon świetnie sprawdza się w ciasnych uliczkach, gdzie trudno objąć całą zabudowę standardowym obiektywem. Teleobiektyw z kolei otwiera zupełnie inne możliwości podczas fotografowania panoram.